Αφιέρωμα στον Ζεκί Ντεμίρκουμπουζ στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης




Zeki Demirkubuz

Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (3-13 Νοεμβρίου 2016) παρουσιάζει για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο, πλήρη ρετροσπεκτίβα στον Ζεκί Ντεμίρκουμπουζ, τον τούρκο δημιουργό, ο οποίος μαζί με τον Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλάν, θεωρείται θεμελιωτής του νέου τουρκικού σινεμά.

Θα προβληθούν 11 ταινίες στο τμήμα Ματιές στα Βαλκάνια παρουσιάζοντας στο κοινό έναν σκηνοθέτη που με ωμή ειλικρίνεια αποσυνθέτει και ανασυνθέτει την τουρκική κοινωνία. Οι εικόνες του καταγράφονται στη μνήμη:

– Οι Στάχτες (2016), αποκαλύπτουν μια κοινωνία εγκλωβισμένη στο παρελθόν, με τους άντρες να ηγούνται και τις γυναίκες να στερούνται τα δικαιώματά τους.
– Η Ναυτία (2015), είναι μια μελέτη του ανδρικού σωβινισμού (στην οποία πρωταγωνιστεί ο ίδιος)
– Στο Μέσα (2012), διασκευάζει ελεύθερα το «Υπόγειο» του Ντοστογιέφσκι
– Ο Φθόνος (2009), είναι μια ταινία εποχής (1930-1940) πάνω στη ζήλια και τη μοχθηρία
– Το αντισυμβατικό φιλμ νουάρ, Πεπρωμένο (2006, ελληνοτουρκική συμπαραγωγή) είναι μια ταινία για την επιθυμία, τη λαγνεία και την εμμονή
– Στην εκπληκτική τριλογία του «Ιστορίες του σκότους» που ολοκληρώνουν οι ταινίες Αίθουσα αναμονής (2003), Μοίρα (2001) και Εξομολόγηση (2001) διερευνά έννοιες όπως η ενοχή, η ηθική και η ελευθερία.
– Στην ταινία  Η τρίτη σελίδα (1999) χτίζει έναν κόσμο με θρησκευτικές αναφορές από την οποία όμως απουσιάζει ο Θεός
– Η Αθωότητα (1997), που επανακαθόρισε το είδος του μελοδράματος, είναι η ταινία που τον καθιέρωσε και επηρέασε μια ολόκληρη γενιά σκηνοθετών στη Τουρκία.
– Στο – επηρεασμένο από τον «Δεκάλογο» του Κισλόφσκι- Block C (1994), η ηρωίδα του είναι παγιδευμένη στις αντικρουόμενες προσδοκίες για το ρόλο της γυναίκας στη σύγχρονη τουρκική κοινωνία.

Ζεκί Ντεμίρκουμπουζ: ένας ανατόμος της ανθρώπινης ύπαρξης

Δημήτρης Κερκινός (tiff.filmfestival.gr)

Ο Ζεκί Ντεμίρκουμπουζ είναι ένας από τους θεμελιωτές του νέου τουρκικού κινηματογράφου, ένας πρωτοπόρος του ανεξάρτητου σινεμά που επηρέασε καθοριστικά, με την ατμόσφαιρα και την προβληματική των ταινιών του, την επόμενη γενιά Τούρκων σκηνοθετών. Δημιουργός με σημαντικό έργο που χαρακτηρίζεται από θεματική και αισθητική συνοχή, o Ντεμίρκουμπουζ αφηγείται ιστορίες ατόμων παγιδευμένων στον κοινωνικό λαβύρινθο. Δίχως να τους περιφρονεί ή να τους συμπονεί, ρίχνει μια υπαρξιακή ματιά στη ζωή τους σχολιάζοντας την τουρκική κοινωνία που πασχίζει να εκσυγχρονιστεί έπειτα από το πραξικόπημα του 1980. Αυτοδίδακτος, μετά την τριετή φυλάκιση του για πολιτικούς λόγους, θήτευσε πλάι στον Zeki Ökten και άντλησε από την παράδοση του λαϊκού τουρκικού σινεμά και τα μελοδράματα του ’60, τα οποία προσεγγίζει διαποτίζοντάς τα με την προβληματική του Ντοστογιέφσκι και του Καμί. Τα θέματά του αγγίζουν τον βαθύτερο πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης: προδοσία, ενοχή, επιθυμία, παραίτηση, η μοίρα και η αναζήτηση της ελπίδας σ’ έναν ζοφερό κόσμο. Όλα αυτά διανθίζονται με πικρό, ενίοτε παράλογο χιούμορ, ενώ συχνά είναι τα σχόλια για την κενότητα των διανοούμενων.

Κινηματογραφικά, υιοθέτησε ένα ρεαλιστικό ύφος που στηρίζεται σε λιγοστές κινήσεις της κάμερας, αργούς ρυθμούς, φυσικό φωτισμό, εκτός κάδρου δράση και απουσία μουσικής. Χωρίς να επιδιώκει να τέρψει αισθητικά τον θεατή, επιλέγει ένα αναστοχαστικό σινεμά που συνδυάζει οργανικά κινηματογραφική γλώσσα και αφήγηση αποπνέοντας έντονη λογοτεχνικότητα. Έτσι, μέσα από συγκεκριμένα θέματα και μοτίβα –όπως οι πόρτες που ανοιγοκλείνουν σε ημίφωτους διαδρόμους, η τηλεόραση που παίζει παλιά μελοδράματα, η κυκλική αφήγηση, οι μονόλογοι, τα «κάδρα μέσα στο κάδρο» και η απεικόνιση των κτιρίων ως χώρων εγκλεισμού–, ο Ντεμίρκουμπουζ αποτυπώνει το υπαρξιακό άγχος και την αίσθηση κλειστοφοβίας που στοιχειώνουν τους αντιήρωές του.

Η πρώτη του ταινία C Blok (1994), επηρεασμένη από τον Δεκαλόγο του Κισλόφσκι εισάγει αρκετά μοτίβα του μετέπειτα στιλ του. Ο Ντεμίρκουμπούζ παρουσιάζει την αναδυόμενη μεσαία τάξη στην απομόνωση του νέου της αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος και τον εγκλωβισμό της ηρωίδας στις προσδοκίες της τουρκικής κοινωνίας για τη γυναίκα. Ακολουθεί η Αθωότητα (1997), μια από τις σπουδαιότερες τουρκικές ταινίες της δεκαετίας του ’90. Σ’ αυτήν επανεξετάζει το είδος του μελοδράματος ψηλαφώντας, μέσα από μια ιστορία στενά δεμένη με την τουρκική κοινωνία, οικουμενικά ζητήματα όπως η αγάπη και η απώλεια. Στην τρίτη σελίδα (1999) παίζει με τις συμβάσεις του νουάρ σε μια ιστορία με κυκλική δομή, όπου γεγονότα-κλειδιά μένουν εκτός κάδρου, και πρωταγωνιστή έναν άνδρα ανίκανο να αντιδράσει απέναντι στη μοίρα.

Ακολουθούν οι «Ιστορίες του σκότους», τριλογία που αποτελείται από τις ταινίες Μοίρα (2001), Εξομολόγηση (2001) και Αίθουσα αναμονής (2003), στην οποία διερευνά την απελπισία και την ενοχή. Στη Μοίρα, ελεύθερη διασκευή του Ξένου του Καμί, παρουσιάζει τη συνειδητή απάθεια του ήρωα ως κριτική στην ηθική υποκρισία θεσμών και κοινωνίας. Στην Εξομολόγηση εξετάζει τη διάλυση ενός γάμου και τα συναισθήματα ζήλιας και ντροπής που βασανίζουν τους πρωταγωνιστές, σε μια ταινία που το ανοιχτό της τέλος επιτρέπει μια νότα αισιοδοξίας και συνάμα αποδομεί τις έννοιες του γάμου και της οικογένειας. Τέλος, στην Αίθουσα αναμονής, μια σπουδή στην αποξένωση, απομυθοποιεί τους διανοούμενους επικρίνοντας τον ανδρικό σοβινισμό.

Στο Πεπρωμένο (2006), μια συμπαραγωγή, και μάλιστα με την Ελλάδα, ο Ντεμίρκουμπουζ, σε μια πρωτότυπη αναφορά στο έργο του, ανατρέχει στο παρελθόν των ηρώων της Αθωότητας αναπτύσσοντας την κομβική σεκάνς της Εξομολόγησης ανάμεσα στους δύο άνδρες. Πρόκειται για μια ταινία δρόμου με θέμα τον απεγνωσμένο έρωτα και τον αναπόδραστο χαρακτήρα τoυ πεπρωμένου.

Διαφορετικό είναι το κλίμα στο Φθόνο (2009), μια ατμοσφαιρική ταινία που εκτυλίσσεται στη δεκαετία του ’30 – ένα φιλμ υψηλής συναισθηματικής έντασης με εξαιρετική κινηματογράφηση των εσωτερικών χώρων και άκρα αφηγηματική οικονομία. Στο Μέσα (2012) επανέρχεται στον δηκτικό σχολιασμό των διανοούμενων με το πορτραίτο ενός έγκλειστου στον εαυτό του ήρωα, σε μια αξιοσημείωτη απόδοση του μισάνθρωπου αφηγητή του Υπογείου του Ντοστογιέφσκι. Ο Ντεμίρκουμπουζ ξαναθίγει το ζήτημα του ανδρικού σοβινισμού στη Ναυτία (2015), μια σπάνια περίπτωση ταινίας του όπου ο πρωταγωνιστής (τον ερμηνεύει ο ίδιος ο σκηνοθέτης) τελικά ξεσπά και λυτρώνεται. Στο τελευταίο του φιλμ, τις Στάχτες (2016), αποτυπώνει τον μεταβατικό χαρακτήρα της τουρκικής κοινωνίας και τις αγκυλώσεις της που καθηλώνουν τους πολίτες σε παρωχημένους ρόλους.

Οι ταινίες του Ζεκί Ντεμίρκουμπουζ επικεντρώνονται στον ανθρώπινο πόνο και μέσα από τις συγκρούσεις των ηρώων διατυπώνουν κρίσιμα ερωτήματα για την ουσία της ύπαρξης. Η συστηματική του ενασχόληση με το πρόβλημα της ηθικής τον καθιστά αντάξιο κληρονόμο της παράδοσης των Μπρεσόν, Αντονιόνι και Κισλόφσκι.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΑΙΘΟΥΣΑ: ΣTAYPOΣ TOPNEΣ

Block C
Παρασκευή, 4 Νοεμβρίου 2016 – 13:00
Κυριακή, 13 Νοεμβρίου 2016 – 13:00

Αθωότητα
Παρασκευή, 4 Νοεμβρίου 2016 – 23:00
Πέμπτη, 10 Νοεμβρίου 2016 – 20:30

Αίθουσα αναμονής
Τρίτη, 8 Νοεμβρίου 2016 – 13:00

Εξομολόγηση
Δευτέρα, 7 Νοεμβρίου 2016 – 13:15
Πέμπτη, 10 Νοεμβρίου 2016 – 18:00

Η τρίτη σελίδα
Σάββατο, 5 Νοεμβρίου 2016 – 15:30
Τετάρτη, 9 Νοεμβρίου 2016 – 15:30

Μέσα
Δευτέρα, 7 Νοεμβρίου 2016 – 23:00
Παρασκευή, 11 Νοεμβρίου 2016 – 13:00

Μοίρα
Κυριακή, 6 Νοεμβρίου 2016 – 13:00
Πέμπτη, 10 Νοεμβρίου 2016 – 15:30

Ναυτία
Σάββατο, 12 Νοεμβρίου 2016 – 13:00
Κυριακή, 13 Νοεμβρίου 2016 – 18:00

Πεπρωμένο
Κυριακή, 6 Νοεμβρίου 2016 – 23:00
Τετάρτη, 9 Νοεμβρίου 2016

Στάχτες
Παρασκευή, 11 Νοεμβρίου 2016 – 20:30
Κυριακή, 13 Νοεμβρίου 2016 – 20:30

Φθόνος
Πέμπτη, 10 Νοεμβρίου 2016 – 13:00

Με την υποστήριξη του Γραφείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκικής Πρεσβείας στην Αθήνα




Ξενοδοχεία στην Κωνσταντινούπολη


Ξενοδοχεία στη Σμύρνη


Ξενοδοχεία στην Καππαδοκία