Ομάρ Φαρούκ Τεκμπιλέκ: «Το πιο κοινό σημείο με τους Έλληνες είναι η μουσική και για αυτό νιώθω σαν στο σπίτι μου»




Ο Ομάρ Φαρούκ Τεκμπιλέκ σε αποκλειστική συνέντευξη στο GRTRNEWS

Συνέντευξη: Ορχάν Τσελίκ, Μαρία Δεμέστιχα

Μετάφραση από τα Τουρκικά: Μαρία Δεμέστιχα

Όταν ένας μουσικός καταφέρνει να γίνει δημοφιλής στη Δύση παίζοντας «παράξενη» και ξένη ανατολίτικη μουσική που δεν φαίνεται να ακολουθεί τα γνωστά και δυτικά πρότυπα μουσικής, σημαίνει ότι έχει ένα ιδιαίτερο χάρισμα που κάνει τόσο εκείνον όσο και τη μουσική του τόσο ξεχωριστή. Αυτός είναι ο Ομάρ Φαρούκ Τεκμπιλέκ. Προσπαθεί να «διαδώσει» τη μουσική των Σούφι σε όλο τον κόσμο: αυτός ο Τούρκος μουσικος που ζει μόνιμα στην Αμερική – αν υπάρχει βέβαια κάτι μόνιμο για κάποιον που μετακινείται τόσο πολύ- δίνει συναυλίες παντού: από την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα μέχρι τη Νέα Υόρκη, το Σικάγο, την Ισπανία, την Αργεντινή, σε Ανατολή και Δύση. Σε αυτό το μακρύ ταξίδι  είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε μαζί του κατά τη διάρκεια της τελευταίας  στάσης του στην Ελλάδα με αφορμή τη μεγάλη συναυλία που θα δώσει την Πέμπτη 31 Μαρτίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Αυτή τη φορά δεν μας γοήτευσε η μουσική του αλλά η σχέση του με τη μουσική  και η φιλοσοφία του για τη ζωή. Έτσι θα νιώσετε κι εσείς διαβάζοντας τη συνέντευξη που ακολουθεί.

Όταν ακούμε τη μουσική σας νιώθουμε ότι μπαίνουμε σε έναν μαγικό κόσμο. Η μουσική σας αγγίζει την ψυχή μας σαν να έρχεται από ένα άλλο σύμπαν. Ακόμα κι όταν ακούμε ένα κομμάτι σας για πρώτη φορά νιώθουμε σαν να ακούμε ένα αγαπημένο μας κομμάτι, νιώθουμε πολύ οικεία. Πώς συνθέτετε αυτού του είδους τη μουσική και από πού εμπνέεστε;

Αυτό έχει να κάνει με πράγματα που έχω μέσα μου και στα οποία έδωσα σημασία. Όταν ήμουν 12 ετών κατάλαβα ότι για εμένα το να φτιάχνω μουσική ισοδυναμούσε με προσευχή. Τι κάνουμε όταν προσευχόμαστε;  Κόβουμε για λίγο τους δεσμούς μας με τον έξω κόσμο και στρεφόμαστε μέσα μας, κι όταν στρεφόμαστε προς το Θεό ξεπερνάμε τον εαυτό μας. Μια μέρα παίζοντας μουσική όταν ήμουν μικρός, μπήκε η μητέρα μου στο δωμάτιό μου κι εγώ είχα τόσο απορροφηθεί από αυτό που έκανα που πήδηξα από την τρομάρα μου. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι η μουσική είναι το ίδιο πράγμα με την προσευχή. Δεν ξέρω αν το ίδιο ισχύει για όλους τους ανθρώπους αλλά αφού όλοι μας στη βάση της ύπαρξής μας είμαστε συνδεδεμένοι με το ίδιο πράγμα, πιθανόν η εξοικείωση με αυτές τις μελωδίες να έχει αυτή την πηγή και αυτή την εξήγηση.

Διαβάσαμε ότι στα τουρκικά άλμπουμ σας επιθυμείτε να υπάρχουν 4 διαφορετικές «γωνίες», ή αλλιώς στοιχεία: η γωνία του Μυστικισμού, η γωνία του Ρομαντισμού, η γωνία του Φολκλόρ και η γωνία της Αναζήτησης. Τι ακριβώς είναι για σας αυτές οι «γωνίες»;

Εκτός από το στοιχείο της Αναζήτησης τα άλλα 3 στοιχεία αντιπροσωπεύουν τα τρία είδη αγάπης που βιώνουμε. Το πρώτο είναι η αγάπη μας για τον Δημιουργό: αυτό το εκφράζω με προσευχές και με τη μουσική των Σούφι. Το δεύτερο είναι η αγάπη που νιώθουμε ο ένας για τον άλλο, αυτό προσπαθώ να το εκφράσω με ρομαντικές μουσικές. Και το τρίτο είναι η αγάπη που νιώθουμε για τη ζωή και αυτό το εκφράζω με τη σύνθεση φολκλορικών κομματιών. Ως προς το στοιχείο της Αναζήτησης, αυτό το εκφράζω με συνεργασίες με μουσικούς από άλλες κουλτούρες, όπου χρησιμοποιούμε τα στοιχεία που μας ενώνουν και επωφελούμαστε από τα κοινά στοιχεία που διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι. Κυρίως αυτό το στοιχείο εκπληρώνεται με διαφορετικές συνεργασίες.

Όταν παίζετε και συνθέτετε μουσική πώς αισθάνεστε;

Βλέπω τη μουσική σαν τον πιο σύντομο δρόμο που μας οδηγεί στον Θεό και μας συνδέει με την ίδια μας την ύπαρξη. Όποιο όργανο κι αν παίξουμε, τα δύο χέρια μας γίνονται ένα και ζούμε την ένωση δύο πραγμάτων.  Επειδή η μουσική μας  επιτρέπει να ενώσουμε την ψυχή και την ανάσα μας, για μένα η μουσική είναι ο πιο σύντομος δρόμος που μας οδηγεί στην αλήθεια.

Παίζετε νέϊ, ζουρνά, μπαγλαμά, ούτι  και κρουστά, ένα σωρό όργανα. Επίσης κάνετε και συνθέσεις. Πώς ασχολείστε με τόσα πολλά πράγματα ταυτόχρονα;

Το παίξιμο των οργάνων το χρωστάω στον μακαρίτη και πολυαγαπημένο μου δάσκαλο Burhan Tonguç που ήταν ένας από τους σημαντικότερους μουσικοδιδάσκαλους της Τουρκίας. Όταν στα 17 μου ήρθα στην Πόλη από τα Άδανα ήξερα πολύ καλά τα θεωρητικά της μουσικής και της αρμονίας, και αυτά τα έμαθα πολύ καλά από τον πρώτο μου δάσκαλο. Όταν γνώρισα τον δάσκαλο Μπουρχάν και κατάλαβε ότι ήξερα τις μελωδίες μου είπε:  « Όποιο όργανο και να παίζουν οι μουσικοί, στην ουσία αυτό που κάνουν είναι να ακολουθούν τον ρυθμό. Χωρίς ρυθμό δεν υπάρχει μουσική, δεν υπάρχει ήχος. Είτε παίζει κανείς έγχορδο όργανο είτε πνευστό, πρώτα ψάχνουμε να βρούμε τον ρυθμό. Για αυτό τον λόγο όλοι οι μουσικοί είτε το αντιλαμβάνονται είτε όχι είναι γνώστες του ρυθμού». Ο δάσκαλος με έβαλε μπροστά στα κρουστά και με έμαθε να παίζω και τις 3 μεθόδους του Gene Krupa. Επειδή κατάφερα να βρω τον συνδετικό ρυθμό ανάμεσα στα όργανα αυτά ήταν εύκολο να τα μάθω. Εδώ πρέπει να πω ότι το πρώτο όργανο που έμαθα, πράγμα που το θεωρώ μεγάλη τύχη για μένα, ήταν το καβάλι. Το καβάλι όπως και ο ζουρνάς / κλαρίνο είναι διατονικό όργανο και οι μελωδίες δεν βγαίνουν γρήγορα. Στο νέϊ για παράδειγμα οι μελωδίες γεννιούνται με τα δάχτυλα. Για αυτό το λόγο τις μελωδίες τις έμαθα παίζοντας μπαγλαμά. Ήταν σχετικά εύκολο για μένα να περάσω από το καβάλι στο νέϊ και από εκεί στο κλαρίνο / ζουρνά. Κι από τον μπαγλαμά στο ούτι, γιατί μεταξύ τους μοιάζουν. Για μένα ήταν εύκολο να παίξω τόσα όργανα ακόμα κι αν είναι τόσο διαφορετικά γιατί στα μάτια μου μου φαίνονται ότι είναι ίδια και γιατί τα παίζω με αγάπη.

Πείτε μας πώς νιώθετε όταν παίζετε νέϊ;

Στην καθημερινή ζωή όταν αναπνέουμε δεν χρησιμοποιούμε όλη μας την δυνατότητα αναπνοής. Αναπνέουμε πολύ γρήγορα χρησιμοποιώντας μόνο το πάνω μέρος των πνευμόνων μας. Πρέπει όμως να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τους πνεύμονές μας όσο καλύτερα μπορούμε. Όταν ήμουν νέος, ο δάσκαλος του νέϊ μου έμαθε ότι πρέπει να χρησιμοποιών όλες τις δυνατότητες που μου δίνουν οι πνεύμονές μου. Τότε δεν μπορούσα να το κάνω πολύ καλά, αλλά πρόσφατα κατάλαβα ότι θα μπορούσα να εφαρμόσω αυτή την τεχνική και έτσι έμαθα να αναπνέω με ρυθμό και ηρεμία παίζοντας νέϊ. Αυτό αναφέρεται και στην ιστορία του νέϊ. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Θεός αποκάλυψε το μυστικό του στον Προφήτη Αλί. Ωστόσο, το μυστικό ήταν απλό. Ο Θεός έδωσε το όνομά του στην ανάσα μας. Δεν μπορούσε όμως να το αποκαλύψει στους ανθρώπους γιατί νόμισε ότι οι άνθρωποι δεν θα τον καταλάβουν. Είπε λοιπόν το μυστικό σε ένα πηγάδι. Αργότερα άκουσε αυτό το μυστικό από ένα νέϊ που είχε φτιαχτεί από καλάμι αυτού του πηγαδιού.

Πώς ορίζετε τη μουσική σας;

Θα έλεγα έθνικ μουσική. Γιατί 90% των οργάνων είναι έθνικ όργανα: ούτι, ζουρνάς κ.ά. Στο στοιχείο Αναζήτησης που έχει η μουσική μας χρησιμοποιούμε και ένα 10%  δυτικά όργανα. Δούλεψα επίσης με τον Briane Keane που είναι μουσικός της τζαζ, και τα δυτικά όργανα που χρησιμοποιούμε είναι ένα είδος μπαχαρικού στη μουσική μας.  Κάνω μουσική της Μεσογείου με ρίζες στην Ανατολή.

Κάνετε τάϊ τσι και γιόγκα. Επίσης έχετε ρίζες στο τάγμα των Σούφι της Τουρκίας. Πώς ήρθατε σε επαφή με όλα αυτά;

Όταν ήμουν μικρός μου άρεσε πολύ το διάβασμα. Το σχολείο μας δεν είχε βιβλιοθήκη και πήγαινα στη βιβλιοθήκη ενός άλλου σχολείου. Λόγω αυτών των διαβασμάτων ήρθα σε επαφή με επαφή με τον πολιτισμό της Άπω Ανατολής από μικρός. Ας μην ξεχνάμε ότι η φιλοσοφία της γιόγκα είναι η ένωση του σώματος με την ψυχή.

Πήγα επίσης σε θρησκευτικό σχολείο στην Τουρκία και έμαθα την κουλτούρα του τόπου  μου κι έτσι μου ήταν εύκολο να εξοικειωθώ και με την Άπω Ανατολή χωρίς να φοβάμαι ότι θα αποκοπώ από τις ρίζες μου. Σκέφτηκα λοιπόν ότι η προσευχή είναι το καλύτερο ποίημα που έγραψε ο Θεός χρησιμοποιώντας τη «γραμματική» της γιόγκα. Τόσο στην προσευχή όσο και στη γιόγκα εστιάζουμε το μυαλό μας σε ένα σημείο και καθαρίζουμε τη σκέψη μας. Ο Ταοϊσμός και ο Βουδισμός έχουν να κάνουν με παρεμφερή θέματα: πώς ο άνθρωπος θα ανακαλύψει την ίδια του την ύπαρξη.

Είπατε ότι φοιτήσατε στο Κορανικό σχολείο. Αν δεν είχατε γίνει μουσικός και είχατε γίνει ιμάμης η ζωή σας θα ήταν πολύ διαφορετική;

Όσο ακόμα ήμουν μαθητής στο σχολείο εκείνο, είχα αρχίσει να παίζω μουσική και κατάλαβα ότι η μουσική είναι η βάση όλων, είναι η τέχνη και η επιστήμη του παλμού. Το να είναι κανείς μουσικός σημαίνει να έχει επίγνωση αυτών των παλμών.  Όπως είπε και ο Τζελαλεντίν Μεβλάνα: « Η γλώσσα της μουσικής είναι η γλώσσα του Θεού». Η μουσική είναι η μεγαλύτερη θρησκεία για μένα. Όταν άφησα το σχολείο μου, δεν τελείωσε η εκπαίδευση μου αλλά συνέχισα να προσπαθώ να κηρύττω στους ανθρώπους την αλήθεια μέσω της μουσικής. Η φιλοσοφία των Μεβλεβί πιστεύει ότι υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι για να φτάσουμε τον ίδιο στόχο. Αν δούμε τους διαφορετικούς προφήτες, λένε στην ουσία το ίδιο: πρέπει να εστιάσουμε στο κοινό μήνυμα που στέλνουν και όχι στο πλήθος των προφητών. Κάποιες φορές όμως οι άνθρωποι πέφτουν στην παγίδα κοιτάζοντας μόνος τους Προφήτες και παραβλέπουν το κοινό μήνυμα που απευθύνεται στην καρδιά όλων των ανθρώπων. Όλες οι θρησκείες μιλούν για αγάπη.

Το γεγονός ότι οι συναυλίες σας είναι τόσο επιτυχημένες σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου, δίνει το μήνυμα ότι τελικά οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δεν είναι τόσο διαφορετικοί και έχουν πολλά κοινά;

Όταν δύο μουσικοί παίζουν μαζί μιλάνε τα πνεύματα και εξαφανίζονται οι διαφορές. Για αυτό η μουσική μπορεί να μας ενώσει και να είναι η κοινή μας μουσική. Αυτό δεν είναι μόνο δική μου φιλοσοφία, αλλά το ίδιο νιώθουν και οι άλλοι μουσικοί που παίζουν μαζί μας είτε είναι Έλληνες, Αρμένιοι, Ισραηλινοί. Δεν υπάρχει στην ουσία εθνικισμός και κατά τη γνώμη μου τα διαφορετικά έθνη είναι σαν διαφορετικά χρώματα που εμφανίζονται όπως τα χρώματα που εμφανίζονται όταν το λευκό φως περνάει από ένα πρίσμα. Είμαστε απλά το λευκό φως που ζούμε σε διαφορετικές γεωγραφίες. Είμαστε όλοι παιδιά του Αδάμ, του Θεού.

Τι σας αρέσει στην Ελλάδα;

Ήρθα στην Ελλάδα πρώτη φορά το 1995, ήταν η πρώτη μου συναυλία εκτός Αμερικής. Ένα από τα τραγούδια μου επιλέχθηκε ως το τραγούδι του μήνα στην Ελλάδα. Έχω ένα τραγούδι που λέγεται « Η άλλη πλευρά του ποταμού». Και όταν ήρθα είπα: « Θεέ μου πόσο μοιάζουμε! Εδώ είναι λοιπόν η άλλη πλευρά του ποταμού. Πολλές κοινές λέξεις, το φαγητό μοιάζει, η κουλτούρα μας μοιάζει τόσο πολύ.» Όταν κάνω σεμινάρια μουσικής πάντα λέω στους μαθητές μου ότι η τουρκική κλασσική μουσική δεν αποτελείται μόνο από συνθέσεις Τούρκων, αλλά οι Έλληνες και οι Αρμένιοι συνέβαλαν πολύ στην εξέλιξη της μουσικής αυτής. Η τουρκική κλασική μουσική έχει μεγάλη σχέση με τη Βυζαντινή μουσική. Το πιο κοινό σημείο με τους Έλληνες είναι φυσικά η μουσική και για αυτό νιώθω σαν στο σπίτι μου. Οι συναυλίες μου είναι πάντα πολύ επιτυχημένες και εισπράττω μεγάλη αγάπη από το ελληνικό κοινό. Χθες μάλιστα πήγα σε μια συνέντευξη σε ένα κανάλι στη Θεσσαλονίκη και πριν τη συνέντευξη έπαιξαν έναν εκκλησιαστικό ψαλμό και μου φάνηκε παρεμφερές με μια μελωδία της τουρκικής μουσικής.

Ευχαριστούμε πολύ.

Κι εγώ σας ευχαριστώ

* Ο Ομάρ Φαρούκ Τεκμπιλέκ γεννήθηκε στα Άδανα το 1951. Είναι γνωστός για το παίξιμο του νέϊ και τη μουσική Σούφι που ακούγεται στις συναυλίες του. Εκτός από νέϊ παίζει ούτι, σάζι, ζουρνά καθώς και άλλα κρουστά και έγχορδα όργανα. Το 2003 έλαβε το βραβείο του συγγραφέα, διανοούμενου και καλλιτέχνη της χρονιάς από την Ένωση Τούρκων Συγγραφέων στην κατηγορία της Τουρκικής Μουσικής. Επίσης το 2003 ήταν υποψήφιος στην κατηγορία Μέσης Ανατολής για το βραβείο Έθνικ Μουσικής του BBC.  Τα τελευταία 35 χρόνια συνεχίζει την μουσική του καριέρα στην Αμερική με επίκεντρο τη Νέα Υόρκη. Ωστόσο δηλώνει πολίτης του κόσμου και δεν παραλείπει στις δηλώσεις του να μιλάει για την οικουμενικότητα της Μουσικής χαρακτηρίζοντάς τη την κοινή γλώσσα όλων των ανθρώπων. Έχει συνεργαστεί με πολλούς καλλιτέχνες από όλα τα μήκη και πλάτη της γης και στην Ελλάδα έγινε ιδιαίτερα γνωστός από τη συνεργασία του με τη Γλυκερία.

O Omar Faruk Tekbilek στην Θεσσαλονίκη και Αθήνα

 


Ξενοδοχεία στην Κωνσταντινούπολη


Ξενοδοχεία στη Σμύρνη


Ξενοδοχεία στην Καππαδοκία